Hizmet
Eski bir tezgâhın, bir vincin ya da akülü bir taşıma aracının hareketi çoğu zaman bir DC motora bağlıdır ve bu motorun birebir yenisini bulmak zordur. DC motorların endüvi ve alan sargılarını sarıyor, kolektör ve fırça tarafını aynı işte kontrol ediyoruz.
DC motor, doğru akımla (akü, redresör ya da DC sürücüyle) çalışan motordur. Sabit kısımda kutuplar bulunur; manyetik alanı ya kutuplara sarılı alan sargıları ya da kalıcı mıknatıslar üretir. Dönen kısım endüvidir (armatür): sargısı oluklara yerleştirilmiş bobinlerden oluşur ve akım ona kömür fırçalar ile kolektör (komütatör) üzerinden ulaşır. Kolektör, endüvi döndükçe bobinlerdeki akımın yönünü çevirir. DC motoru AC motordan ayıran da, arızalarının çoğunun başladığı yer de burasıdır.
Endüvide her bobinin iki ucu kolektörün belirli iki lameline bağlanır ve bu düzen motorun nasıl döneceğini belirler. İki temel sarım düzeni vardır: paralel (kafes) sarım ve dalga (seri) sarım. Sökmeden önce oluk sayısı, lamel sayısı, bobin adımı, kolektör adımı (bobin uçlarının kaç lamel ötede bağlandığı), sipir sayısı ve tel çapı kaydedilir; fırçaların kolektör üzerindeki yeri de işaretlenir. Bu bilgilerden biri yanlış alınırsa sarılan endüvi kıvılcım yapar, ısınır ya da motor ters döner.
Alan sargıları, büyük motorlarda yardımcı kutup sargıları da ayrı bobinlerdir; sipir sayıları ve kutuplar arasındaki bağlantı yönleri ayrıca kaydedilir. Ters bağlanan bir kutup motorun gücünü düşürür ve kolektördeki kıvılcımı artırır.
Sağlıklı bir DC motorda fırçaların altında küçük ve sakin bir kıvılcım olabilir; kolektör yüzeyi de zamanla eşit tonda koyulaşır. Kolektörün çevresine sıçrayan kıvılcım, belirli lamellerde düzenli aralıklarla yanık iz, hızla biten fırçalar ve kolektörde çizik ya da ovallik ise bir sorunun işaretidir. Neden; fırça kalitesi, yay basıncı ya da kirli kolektör gibi basit bir şey olabileceği gibi endüvi sargısındaki bir kopukluk ya da sipir kısa devresi de olabilir. Ayrımı DC motorda kolektör kıvılcımı yazısında anlattık.
Kömür fırçalar sonuna kadar kullanıldığında fırça tutucu ya da yay kolektöre sürtmeye başlar ve lamelleri çizer. Fırçayı zamanında değiştirmek, çok daha pahalı bir kolektör onarımını önler.
DC motorlar bugün daha çok eski tezgâhlarda, vinç ve kaldırma ekipmanında, matbaa ve tekstil makinelerinde ve akülü taşıma araçlarında çalışır. Bu motorların birebir yenisini bulmak çoğu zaman zordur; motoru AC motor ve sürücüyle değiştirmek ise flanş, mil ve kumanda değişikliği ister. Sargısı yanan DC motoru yeniden sarmak, makineyi çalışır tutmanın genellikle en kısa yoludur. Motoru Bornova Kamil Tunca Caddesi'ndeki atölyemize getirmeden önce etiketinin ve kolektörünün fotoğrafını gönderirseniz işi önceden konuşabiliriz.
Diğer motor tipleri: AC motor · BLDC motor
Aşınmış ya da yanlış fırça, zayıf yay, kirli kolektör ya da endüvi sargısında kopukluk olabilir.
Alan sargısında kopukluk ya da kısa devre, bozuk fırça teması ya da sürücü arızası devri bozar.
Ovalleşmiş ya da çizilmiş kolektör, lameller arasında taşan mika ya da yanlış fırça kalitesi fırçayı hızla aşındırır.
Endüvide sipir kısa devresi ya da aşırı yük olabilir; çalıştırmaya devam etmek kolektörü de yakar.
Endüvi, alan sargıları, kolektör, fırçalar, fırça tutucular ve rulmanlar tek tek kontrol edilir; yanık lameller ve aşınma not edilir.
Oluk ve lamel sayısı, bobin ve kolektör adımı, sipir sayısı kaydedilir; tel çapı mikrometreyle ölçülür, fırçaların yeri işaretlenir.
Gövde ve oluklar basınçlı havayla temizlenir, oluk kenarındaki çapaklar eğeyle alınır, oluklara pressbant yerleştirilir.
Bobinler plastik çekiçle oluklara yerleştirilir, uçları kaydedilen sıraya göre kolektör lamellerine bağlanır.
Sargı vernikle emprenye edilip fırınlanır. Vernik bobinleri oluğa kilitler, titreşimde telin aşınmasını ve nemi önler.
Motor toplanır, sargı ve mekanik aksam son kez kontrol edilir, motor teslime hazırlanır.
Fırçaların altında küçük ve sakin bir kıvılcım normal olabilir. Kolektörün çevresine sıçrayan kıvılcım ise aşınmış ya da yanlış kalitede fırça, zayıf yay basıncı, kirli ya da ovalleşmiş kolektör, lameller arasında taşan mika veya endüvi sargısındaki kopukluk ve kısa devreden kaynaklanır. Belirli lamellerde düzenli aralıklarla görülen yanık iz, sargı arızasının güçlü bir işaretidir.
Fırça kısaldıkça teması zayıflar, kıvılcım artar ve devir düşer; sonunda fırça tutucu ya da yay kolektöre sürterek lamelleri çizer. Bu noktadan sonra yalnız fırça değil, kolektör de onarım ister. Fırçalar aşınma sınırına gelmeden aynı kalitedeki fırçayla değiştirilmelidir.
Seri motorda alan sargısından yük akımı geçer. Yük kalktığında alan zayıflar ve motor devrini artırarak bunu karşılar; yüksüz seri motorun devri endüviye ve kolektöre zarar verecek kadar yükselebilir. Bu yüzden seri motor yüke kayışla değil, doğrudan ya da dişliyle bağlanır.
Çoğu uygulamada teknik olarak mümkündür; ama flanş ve mil uyumu, devir ve tork karakteri, kumanda değişikliği ve yeni sürücünün maliyeti birlikte değerlendirilmelidir. Makinenin üreticisinden destek alınamıyorsa sargısı yanan DC motoru sarmak genellikle daha kısa yoldur.
Etiketteki güç, devir, endüvi gerilimi ve akımı, varsa alan (uyartım) gerilimi ile arızanın kısa anlatımı. Etiket okunmuyorsa motorun ve kolektörün fotoğrafı da işe yarar.
Bilgi Merkezi
DC motorda fırçaların altında küçük ve sakin bir kıvılcım çoğu zaman normaldir. Kolektörün çevresine sıçrayan, uzun ve gürültülü kıvılcım ise bir arızanın işaretidir. Nedenler üç grupta…
AC motor şebekeden gelen alternatif akımla, DC motor ise aküden, redresörden ya da DC sürücüden gelen doğru akımla çalışır. Asıl fark yapıdadır: sanayide en yaygın AC motor olan asenkron…
Etiketin fotoğrafını gönderin; ön fiyatı ve sarım mı yeni motor mu sorusunu birlikte konuşalım.
