Hizmet
Fırçasız motorda kömür ve kolektör yoktur; ama sargısı yine bakırdır ve aşırı yükte, ısıda ve nemde yine yanar. Elektrikli bisiklet ve scooter hub motorlarından fan motorlarına kadar fırçasız (BLDC) motorların stator sargısını sarıyor, hall sensörlerini ve rulmanlarını aynı işte kontrol ediyoruz.
BLDC (brushless DC, fırçasız doğru akım) motorda mıknatıslar dönen rotordadır, sargı ise sabit statordadır. Fırçalı DC motorda akımın yönünü kolektör ve kömür fırçalar çevirir; fırçasız motorda bu işi bir elektronik sürücü (kontrol kartı, halk arasında "beyin") yapar. Sürücü, rotorun o anki konumunu çoğu zaman statora yerleştirilmiş üç hall sensöründen okur ve üç faz sargısını sırayla anahtarlar. Sürtünen fırça olmadığı için bakım ihtiyacı azdır; arıza geldiğinde ise sorun sargıda, hall sensöründe, rulmanda ya da sürücüdedir.
Pek çok fırçasız motorda, özellikle dış rotorlu olanlarda, her bobin tek bir dişin etrafına sarılır (konsantre ya da diş sargısı) ve üç faz genellikle yıldız bağlanır. Asenkron motordaki kalıpta sarılıp oluklara yerleştirilen bobinlere göre uçları kısadır, ama sırası hatasız olmalıdır: hangi dişin hangi faza ait olduğu ve her dişin hangi yönde sarıldığı kaydedilmeden sargı sökülmez. Tek bir dişin ters sarılması motoru titretir, ısıtır ve torkunu düşürür.
Sarımdan önce diş sayısı, mıknatıs kutup sayısı, her dişteki sipir sayısı, tel çapı ve paralel tel sayısı, bağlantı şekli ve hall sensörlerinin yeri kaydedilir. Hall sensörleri dişlerin arasında, sargıya çok yakın durur; sargı ısındığında sensörler de zarar görebilir. Sensörlerin eski yerlerine ve açılarına göre yerleştirilmesi, sürücünün motoru doğru sırayla anahtarlaması için şarttır.
Motoru sürücüden ayırıp faz uçları arasındaki direnci, gövde kaçağını ve hall sensörü çıkışlarını ölçmek, arızanın motorda mı kontrol kartında mı olduğunu çoğu zaman ayırır. Belirtileri ve ölçümleri fırçasız motor arızası yazısında ayrıntılı anlattık.
Aşırı ısınan motorda mıknatıslar kalıcı olarak zayıflayabilir; mıknatısı zayıflamış motor yeni sargıyla da eski torkunu vermez. Hub motorlar ise yağmurda, yıkamada ve su birikintisinde kablo girişinden ve kapak contasından su alır; paslanan rulman ve nem almış sargı çoğu zaman bu yoldan gelir. Sargıyı yenilerken kablo girişini ve kapak sızdırmazlığını da elden geçirmek, aynı arızanın tekrarlamasını önler.
Uzun yokuş, ağır yük ve yaz sıcağı hub motorun sargısını en çok ısıtan üç koşuldur; İzmir'in yamaç mahallelerine tırmanan rampalar ve temmuz-ağustos sıcakları bu ısıyı artırır. Sargısı yanan hub motor, mıknatısları ve gövdesi sağlamsa yeniden sarılabilir; tekerleğin tamamını değiştirmek gerekmez. Motoru Bornova Kamil Tunca Caddesi'ndeki atölyemize getirmeden önce motorun, etiketin ve varsa ekrandaki hata kodunun fotoğrafını gönderin.
Bir hall sensörü, sensör kablosu ya da faz devre dışı kalmış olabilir; zorlamak sürücüyü de yorar.
Sargıda sipir kısa devresi ya da ısıl hasar torku düşürür; yokuşta ve yükte belirginleşir.
Sargı ya da faz kablosu yanmış olabilir. Kısa devre yapan motor, sağlam bir kontrol kartını da yakabilir.
Paslanmış rulman, gevşemiş mıknatıs ya da statora sürten rotor; su almış motorlarda sık görülür.
Motor sürücüden ayrılır; faz uçları arası direnç, gövde kaçağı ve hall sensörü çıkışları ölçülerek arızanın yeri ayrılır.
Rotor, mıknatısların çekim kuvvetine karşı kontrollü çıkarılır; mıknatıslar, rulmanlar ve kapak contası kontrol edilir.
Diş ve kutup sayısı, her dişin sipir sayısı ve sarım yönü, tel çapı, bağlantı ve hall sensörlerinin yeri kaydedilir.
Bobinler kaydedilen sıra ve yönle dişlere sarılır; hall sensörleri eski yerlerine ve açılarına göre yerleştirilir.
Sargı vernikle emprenye edilip fırınlanır. Vernik bobinleri oluğa kilitler, titreşimde telin aşınmasını ve nemi önler.
Motor toplanır ve kapatılır; faz dirençleri ve sensör çıkışları son kez kontrol edilir.
Evet. Sargı statordadır ve dişlere tek tek sarılmış bobinlerden oluşur; eski sargının değerleri alınarak yeniden sarılır. Reçineyle tamamen doldurulmuş küçük motorlar ve mıknatısı kırılmış ya da kalıcı olarak zayıflamış motorlar ise çoğu zaman sarımla kurtarılmaz; bunu motoru açtıktan sonra söyleriz.
Aküden ya da doğrultulmuş doğru akımdan beslendiği için adında DC geçer. Sargılarından geçen akım ise sürücünün sırayla anahtarladığı, yönü değişen akımdır; yapı olarak sabit mıknatıslı senkron motora yakındır. Bu yüzden fırçasız motor doğrudan aküye bağlanınca dönmez, sürücü ister.
Titreyerek dönme ve kalkışta takılma çoğu zaman hall sensörüne ya da bir faza, güç kaybı ve ısınma sargıya, ses ve sürtünme rulmana ya da mıknatısa işaret eder. Kesin ayrım, motor sürücüden ayrılıp faz dirençleri ve sensör çıkışları ölçülerek yapılır.
Hub motor tekerleğin göbeğidir; tekerleği bisikletten ya da scooter'dan söküp getirmeniz yeterlidir. Motorun yan kapağı jant ve lastik yerindeyken de açılabilir. Kontrol kartı ekranında bir hata kodu görüyorsanız not edin.
Motorun ya da tekerleğin üzerindeki etiketin fotoğrafı (gerilim ve güç), teker ölçüsü ve arızanın kısa anlatımı yeterlidir. Ekranda hata kodu varsa onu da yazın.
Bilgi Merkezi
Fırçasız motor arızası dört yerden gelir: sargı, hall sensörleri, rulman ve mıknatıslar ya da motoru süren kontrol kartı. Belirti çoğu zaman yeri gösterir. Titreyerek dönme ve kalkışta…
AC motor şebekeden gelen alternatif akımla, DC motor ise aküden, redresörden ya da DC sürücüden gelen doğru akımla çalışır. Asıl fark yapıdadır: sanayide en yaygın AC motor olan asenkron…
Etiketin fotoğrafını gönderin; ön fiyatı ve sarım mı yeni motor mu sorusunu birlikte konuşalım.
