Hidrofor tamirinin ne kadar süreceği arızanın türüne bağlıdır. Basınç şalteri, kondansatör, çek valf ya da tank basıncı gibi ayar ve parça arızaları genellikle kısa sürede giderilir. Motor sargısı yandıysa eski sargının sökülmesi, yeniden sarım, vernik, kurutma ve test adımları gerektiği için süre uzar. Parçanın bulunabilirliği ve binada yedek pompa olup olmaması da hem süreyi hem de binanın bu sürede susuz kalıp kalmayacağını belirler.
Hidrofor tamirinin süresi neye bağlıdır?
Hidrofor; pompa ve motor, genleşme tankı (içinde hava yastığı ve lastik membran bulunan basınç tankı), basınç şalteri ya da elektronik basınç kontrol cihazı, çek valf, manometre ve elektrik panosundan oluşur. Apartman ve sitelerde çoğu zaman iki ya da daha fazla pompa birlikte çalışır; bazı sistemlerde motorun devrini frekans konvertörü (motor hızını ayarlayan sürücü) yönetir. Süreyi belirleyen etkenler şunlardır:
- Arızanın türü: ayar, kondansatör, basınç şalteri, çek valf ya da tank membranı gibi parça işleri kısa sürer. Sargı yandıysa motor atölyeye gider.
- Sarım gerekip gerekmediği: sarımda eski sargı sökülür, yenisi sarılır, verniklenir ve fırında kurutulur. Vernik kurumadan motor çalıştırılmaz; bu adım kısaltılamaz.
- Parça bulunabilirliği: markası, modeli ve salmastra ölçüsü bilinen pompanın parçası daha hızlı bulunur.
- Ek hasar: su motora girdiyse rulmanlar ve mil de elden geçer.
- Yedek pompa: çok pompalı sistemde biri tamirdeyken diğeri binayı besler. Tek pompalı sistemde geçici bir pompa düşünülmelidir.
Aşağıdaki arızaların çoğu erken fark edildiğinde parça değişimiyle biter; geç kalındığında motora, sonunda da sargıya ulaşır.
Hidrofor neden sık devreye girip çıkar?
Musluk açılmadan ya da kısa bir su kullanımında hidroforun art arda çalışıp durması en sık duyulan şikâyetlerdendir. Her kalkışta motor ısınır, kontaktör ve basınç şalteri yıpranır.
- Tank ön basıncı düşük ya da membran patlak: tank suyla dolar, hava yastığı kalmaz ve basınç bir anda düşüp yükselir. Tankın hava valfine kısa basıldığında su geliyorsa membran patlaktır.
- Basınç şalteri aralığı dar: devreye girme ve çıkma basınçları birbirine çok yakın ayarlanmıştır.
- Çek valf kaçırıyor: pompa durunca su depoya ya da şebekeye geri kaçar ve basınç düşer.
- Tesisatta kaçak: kaçıran bir rezervuar, damlayan bir musluk ya da gizli bir boru kaçağı. Gece kimse su kullanmazken hidrofor aralıklarla çalışıyorsa önce kaçak aranmalıdır.
Tank ön basıncı, pompa kapalı ve tanktaki su boşaltılmışken hava valfinden ölçülür. Değer, üreticinin devreye girme basıncına göre önerdiği seviyeye getirilir.
Hidrofor neden basınç yapmaz ya da durmaz?
- Emiş tarafında hava: depodan emen hidroforda emiş borusunun ekinden ya da dip klapesinden hava girerse pompa suyu kaldıramaz. Pompa ilk çalıştırmada ya da bakımdan sonra gövdesi suyla doldurulmadan (havası alınmadan) çalıştırılırsa da basınç oluşmaz; bu sırada mekanik salmastra da kuru çalışıp zarar görür.
- Depo seviyesi düşük ya da şebeke basıncı yetersiz.
- Çark aşınmış ya da kireç ve yabancı maddeyle tıkanmış.
- Trifaze pompa ters dönüyor: genellikle pano, kablo ya da kontaktör değişiminden sonra ortaya çıkar. Ters dönen pompa çalışır ama basınç kuramaz.
- İhtiyaç büyümüş: binaya kat ya da daire eklenmiş, sulama hattı bağlanmış; pompa artık yetmiyor.
Hidrofor hiç durmuyorsa (takılı kalıyorsa) pompa basınç şalterinde ayarlı durma basıncına ulaşamıyordur ya da şalterin kontağı yapışmıştır. Bu durumda pompa boşuna çalışır, ısınır ve depo boşalırsa kuru çalışır.
Motor uğulduyor ama dönmüyorsa
Monofaze (220 V) hidrofor motorlarında ilk bakılacak parça kondansatördür. Kondansatör, motorun yardımcı sargısını besleyerek kalkış için gereken döner alanı oluşturur. Kapasitesi düşmüş ya da şişmiş bir kondansatörle motor kalkamaz, yalnız uğuldar.
- Yeni kondansatörün mikrofarad (µF) değeri eskisiyle aynı, gerilim değeri aynı ya da daha yüksek olmalıdır.
- Uzun süre çalışmayan pompada çark kireçle ya da mekanik salmastranın yüzeyleri birbirine yapışmış olabilir. Enerji kesikken mil elle dönmüyorsa sorun mekaniktir.
- Trifaze motor uğulduyorsa önce faz kaybından şüphelenilir.
Uğuldayan motor enerjide bırakılmamalıdır; dönemeyen motor kilitli rotor akımı (dönemeyen motorun çektiği çok yüksek akım) çeker ve sargı kısa sürede yanar. Kondansatör, enerji kesildikten sonra da yük tutabilir; uçlarına çıplak elle dokunulmaz. Ayrıntılar monofaze motor kalkış yapmıyor yazısında.
Hidroforda termik neden atar?
Termik (aşırı akım rölesi), motorun çektiği akım ayarlanan değeri bir süre aştığında devreyi keser. Atıyorsa ya motor gerçekten fazla akım çekiyordur ya da termik yanlış ayarlanmıştır.
- Mekanik zorlanma: bozulan rulman, sıkışan çark, pompaya giren yabancı madde.
- Elektrik: düşük gerilim, faz kaybı ya da fazlar arası dengesizlik.
- Sık kalkış: yukarıda anlatılan tank, şalter ve kaçak sorunları.
- Aşırı debi: basınç ihtiyacı düşük bir hatta pompa eğrisinin sonunda, çok yüksek debiyle çalışmak motoru aşırı yükler.
- Sargı arızası: sarım arası kısa devre akımı yükseltir.
Birçok monofaze pompa motorunun sargısında kendiliğinden kurulan bir ısıl koruyucu bulunur. Motor ısınınca durur, soğuyunca kendiliğinden yeniden çalışır. "Hidrofor bir süre çalışıp duruyor, sonra yine kalkıyor" şikâyeti çoğu zaman bundan kaynaklanır ve motorun aşırı ısındığını gösterir. Termiği "atmasın" diye etiket akımının üstüne açmak sorunu çözmez, motoru korumasız bırakır.
Salmastra kaçağı ve suyun motora girmesi
Pompa ile motor arasında, mil boyunca suyun motora geçmesini mekanik salmastra (biri dönen, biri sabit iki sert yüzeyden oluşan sızdırmazlık elemanı) engeller. Salmastra zamanla aşınır; depo boşalıp pompa kuru çalıştığında ise yüzeyler kısa sürede bozulur ve su sızmaya başlar.
- Belirti: motor ile pompa gövdesi arasında damlama ya da ıslaklık, motorun altında pas izi, rulman sesi.
- Sonuç: su motor rulmanına ve sargıya ulaşırsa rulman paslanır, izolasyon direnci düşer, kaçak akım rölesi atar; sonunda sargı yanar.
- Önlem: damlama görüldüğü anda salmastrayı değiştirmek. Erken değişen salmastra, sonradan gereken rulman ve sargı onarımına göre küçük bir iştir. Depoya şamandıra ya da seviye rölesi koymak kuru çalışmayı önler.
Site ve apartman yöneticisi için kontrol listesi
- Manometreye bakın: basınç her zamanki aralıkta mı?
- Gece su kullanılmazken hidrofor çalışıyor mu? Çalışıyorsa kaçak arayın.
- Tankın hava valfine kısa basın: su geliyorsa membran patlaktır.
- Depo seviyesini ve şamandırayı kontrol edin.
- Pompa ile motor arasında damlama, pas izi ya da ıslaklık var mı?
- Motor gövdesi her zamankinden sıcak mı, yeni bir ses var mı?
- Panoda atan termiği, sigortayı ya da yanan arıza lambasını not edin. Frekans konvertörlü sistemde sürücü ekranındaki arıza kodunu yazın; teşhisi belirgin şekilde kısaltır.
- Çok pompalı sistemde pompalar sırayla mı çalışıyor? Hep aynı pompa çalışıp diğeri aylarca bekliyorsa çalışan pompa daha hızlı yıpranır, bekleyen pompa ise ihtiyaç anında sıkışmış çıkabilir.
- Bakım kaydı tutun: hangi pompa, ne zaman, hangi arızayla tamir edildi? Aynı pompanın sık arızalanması altta yatan bir nedene, çoğu zaman tank, çek valf ya da kaçak sorununa işaret eder.
- Pompa ve motor etiketlerinin fotoğrafını arşivde tutun; arıza anında ilk istenen bilgi budur.
Ne yapmalı?
- Enerjiyi panodan kesmeden pompaya, kondansatöre ya da pano içine dokunmayın. Ölçümü ve kondansatör değişimini yetkin bir elektrikçi yapsın.
- Tankı ya da boruları açmadan önce enerjiyi kesin ve basıncı en yakın musluktan boşaltın.
- Uğuldayan ya da sürekli termik atan motoru tekrar tekrar çalıştırmayın.
Sargının yanıp yanmadığını anlamak için motor sargısının yandığı nasıl anlaşılır yazısı yol gösterir. Motor yandıysa pompa ve hidrofor motoru tamiri sayfasında kapsamı görebilir, etiket fotoğrafı ve arıza belirtisiyle teklif formu üzerinden bize ulaşabilirsiniz.