Evet, dalgıç pompaların büyük kısmı tamir edilir. Motor sargısı yandıysa su dolu (yeniden sarılabilir) motorlar su geçirmez yalıtımlı özel telle yeniden sarılır; pompa tarafında aşınan çark ve difüzörler, keçeler, yataklar ve kablo değiştirilir. Tamirin mantıklı olmadığı durumlar da vardır: reçine dolgulu kapalı motorlar, korozyonla delinmiş gövdeler, hasar görmüş stator paketi ya da yedek parçası bulunamayan pompalar. Kararı arızanın türü, pompanın yaşı ve parçaların bulunabilirliği belirler.
Dalgıç pompanın hangi parçası arızalanır?
Dalgıç pompa tek bir cihaz gibi görünse de birbirine bağlı iki ayrı makinedir ve tamir kararı her biri için ayrı verilir:
- Motor: altta durur ve kuyu suyunun içinde çalışır. Sargı, rotor, yataklar, mil keçesi ve diyafram (motor içindeki basıncı dengeleyen zar) bu kısımdadır.
- Pompa (hidrolik kısım): motorun üstündedir. Üst üste dizilmiş kademelerden (her kademede bir çark ve bir difüzör), emiş süzgecinden ve çoğu modelde en üstteki çek valften oluşur.
- Kablo ve kablo eki: motoru panoya bağlar. Arızaların bir kısmı aslında burada başlar.
"Pompa yandı" denildiğinde kastedilen genellikle motor sargısıdır. "Pompa su basmıyor" şikâyetinde ise sorun sık sık hidrolik kısımdadır. İkisi ayrılmadan verilen karar ya gereksiz bir masrafa ya da kısa sürede tekrar eden bir arızaya yol açar.
Hangi arızalarda tamir mantıklıdır?
- Sargı yanığı (su dolu, yeniden sarılabilir motorda): stator paketi (sargının yerleştiği sac gövde) sağlamsa eski sargı sökülür ve motor yeniden sarılır. Yanmaya yol açan neden de giderilmelidir; aksi halde yeni sargı aynı nedenle yanabilir.
- Kademe aşınması: kum çark ve difüzörleri aşındırır, pompa eskisi kadar basmaz. Parça bulunuyorsa aşınan kademeler yenilenir.
- Yatak, keçe ve diyafram aşınması: motor gürültülü çalışıyorsa ya da içine kum girdiyse bu parçalar değiştirilir; sargı sağlamsa sarım gerekmeyebilir.
- Kablo ya da ek arızası: düşük izolasyon yalnız kablodan ya da ekten kaynaklanıyorsa kablo veya ek yenilenir, motora dokunmak gerekmez.
- Çek valf arızası: valf değiştirilir; çoğu zaman motor ve kademeler sağlamdır.
Hangi durumda değişim daha mantıklıdır?
- Kapsüllü motor yandıysa: statoru reçineyle doldurulmuş ya da paslanmaz bir kılıfla kapatılmış motorların çoğu yeniden sarılmak üzere tasarlanmamıştır. Bu tipte genellikle motorun tamamı değişir.
- Gövde korozyonla delindiyse: kireçli, tuzlu ya da asidik sularda paslanmaz gövde ve bağlantı parçaları zamanla incelir. Motor gövdesi delinmişse içine kuyu suyu ve kum girer; yalnız sargıyı yenilemek sorunu çözmez.
- Stator paketi hasar gördüyse: rotor statora sürtmüş, saclar ezilmiş ya da yanma sırasında sac paketi aşırı ısınmışsa yeni sargı eski performansı vermeyebilir.
- Motor ve bütün kademeler birlikte aşındıysa: iki tarafın toplam onarımı yeni bir pompaya yaklaşabilir.
- Yedek parça bulunamıyorsa: üretimden kalkmış modellerde kademe, keçe ya da diyafram bulunmayabilir.
Dalgıç motor sarımı kuru motor sarımından nasıl farklıdır?
Kuru motorda (fabrikadaki, havayla soğuyan standart motorda) sargı emaye bobin teliyle sarılır, oluklara yalıtım malzemesi konur, sargı verniğe doyurulup fırında kurutulur. Sargıyı nemden ve titreşimden bu yalıtım sistemi ile vernik korur.
Su dolu dalgıç motorda ise sargı doğrudan suyun içinde çalışır. Bu yüzden iş birkaç noktada ayrılır:
- Tel farklıdır: emaye yerine kalın, su geçirmez plastik yalıtımlı (PVC ya da PE türü) özel sargı teli kullanılır. Sargıyı sudan koruyan şey telin kendi yalıtımıdır.
- Sarım tekniği farklıdır: yalıtım kalın olduğu için tel çoğu zaman oluklardan tek tek geçirilerek yerleştirilir. Bu, emaye telle hazırlanan bobinleri oluğa yerleştirmekten daha fazla el işçiliği ister.
- Ekler kritiktir: sargı uçlarının ve motor kablosunun bağlantısı su geçirmez yapılmak zorundadır. Tek bir zayıf ek bütün sargıyı toprağa kaçırır.
- Sızdırmazlık ve doldurma: mil keçesi ve diyafram yenilenir, motor üreticinin öngördüğü sıvıyla içinde hava kalmadan doldurulur. Su dolu motorda bu sıvı yatakları da yağlar.
- Test kapsamı genişler: iyi uygulamada izolasyon direnci stator suya batırılmışken de ölçülür. Kuru ölçümde sağlam görünen bir ek ya da telde iğne deliği büyüklüğünde bir yalıtım hatası, su içinde kaçak verebilir.
Yağ dolu dalgıç motorlarda sargı yağın içinde çalışır. Burada asıl mesele yağın temizliği ve keçelerin sağlamlığıdır; yağ eksildiyse ya da içine su karıştıysa sargıyla birlikte sızdırmazlık elemanları da yenilenmelidir.
Pompa söküldüğünde nelere bakılır?
Tamir mi değişim mi sorusunun cevabı çoğu zaman pompa söküldükten sonra netleşir. Karar için genellikle şu noktalar incelenir:
- Motor tarafı: sargının izolasyon direnci ve faz dirençleri, rotor ile stator yüzeyinde sürtme izi, radyal yataklar ve eksenel yatak (pompanın suyu basarken oluşturduğu aşağı yönlü itmeyi taşıyan yatak), mil keçesi, diyafram, motor sıvısının rengi ve içinde kum olup olmadığı.
- Pompa tarafı: çark ağızlarında ve difüzörlerde aşınma, pompa milinin düzgünlüğü ve yatak boşlukları, motor ile pompayı birbirine bağlayan kaplin, çek valf ve emiş süzgeci.
- Kablo ve ek: yalıtımda ezik ya da kesik, ekin su alıp almadığı.
Sargının görünümü de yanma nedenine ipucu verir. Bütün sargıya eşit dağılmış kararma; aşırı yük, kuru çalışma ya da düşük gerilim gibi uzun süreli ısınmayı düşündürür. Belirli faz gruplarında yoğunlaşan yanık faz kaybına, tek bir noktada delinmiş yalıtım ise nem, su girişi ya da ek arızasına işaret eder. Motor sıvısında kum ya da kuyu suyu bulunması sızdırmazlığın bozulduğunu gösterir.
Tamir ya da değişim kararı verirken nelere dikkat edilmeli?
- Pompanın yaşı ve geçmişi: kaç sezon çalıştığı, daha önce sarılıp sarılmadığı, aynı arızanın tekrar edip etmediği.
- Kademe aşınması: debi ve basınç zamanla düştüyse yalnız motoru sarmak yetmez, hidrolik kısım da elden geçmelidir. Aşınmış kademeyle çalışan pompa aynı suyu daha uzun sürede ve daha fazla enerjiyle basar.
- Parça bulunabilirliği: marka ve model belli mi, kademe, keçe ve diyafram bulunabiliyor mu?
- Motor tipi: su dolu mu, yağ dolu mu, kapsüllü mü? Etiket ya da katalog bunu gösterir.
- Yanma nedeni: kuru çalışma, faz kaybı ya da düşük gerilim giderilmeden yapılan her onarım, yeni pompa da dahil, aynı sonuca gider. Nedenleri dalgıç pompa neden yanar yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz.
- Sezon ve zaman: sulama sezonunun ortasında karar, parçanın ne kadar sürede bulunabileceğine de bağlıdır.
Dalgıç pompa tamirinin maliyetini ne belirler?
Maliyet tek bir kalemden oluşmaz. Motor gücü ve boyutu, sargının tamamen mi yenileneceği, kullanılacak sargı telinin türü ve miktarı, değişecek kademe, yatak, keçe ve diyafram sayısı, kablo ve ek işçiliği toplam tutarı birlikte belirler. Bu etkenlerin her biri motor sarım fiyatları sayfasında açıklanıyor. Yeni pompayla karşılaştırırken yalnız etiket fiyatına değil, yeni pompanın kuyu çapına, mevcut kabloya, panoya ve basma borusuna uyup uymadığına da bakın. Sarım ile yeni motor arasındaki genel karşılaştırma için motor sarmak mı, yeni motor almak mı yazısı da yol gösterir.
Ne yapmalı?
Tamir kararını hızlandırmak için kendi hazırlayabilecekleriniz:
- Pompa kuyudan çıktığında motoru ve pompayı kendiniz sökmeyin, parçaları karıştırmayın. Çıkan kum, çamur ve motor sıvısının durumu arızanın nedenini gösterir.
- Etiket ya da plaka fotoğrafını çekin; kuyu derinliğini, pompanın asılı olduğu derinliği ve kablo uzunluğunu not edin.
- Arızadan önceki belirtileri yazın: su azalmış mıydı, termik mi yoksa kaçak akım rölesi mi attı, pompa ses yapıyor muydu?
Güvenlik için: pompayı kuyudan çıkarmak ağır ve tehlikeli bir iştir. Enerji panodan kesilip kimsenin yeniden açamayacağı şekilde güvenceye alınmadan ve uygun kaldırma ekipmanı olmadan yapılmamalıdır. Pompa kablosundan çekilerek çıkarılmaz.
Bu bilgilerle dalgıç pompa sarımı ve tamiri sayfasına göz atabilir, etiket fotoğrafını ve belirtileri teklif formu üzerinden bize iletebilirsiniz.