Dalgıç pompa çalıştığı halde su çekmiyor ya da az basıyorsa sorun çoğu zaman motor sargısında değil; pompanın hidrolik kısmında, borularda ya da kuyudadır. Başlıca nedenler trifaze pompanın ters dönmesi, kuyudaki su seviyesinin pompaya kadar inmesi, emiş süzgecinin tıkanması, kumla aşınmış çarklar, kuyu içindeki boru kaçağı ya da çek valf arızası, düşük gerilim ve işe uygun seçilmemiş pompadır. Motor sargısı ancak motor hiç dönmüyorsa, faz akımları dengesizse ya da izolasyon direnci düşükse ilk şüpheli olur.
Trifaze pompa ters dönüyor olabilir mi?
Trifaze dalgıç pompa ters döndüğünde de su basar, ama belirgin şekilde daha az. Bu yüzden ters dönüş çoğu zaman "pompa zayıfladı" diye fark edilir. Genellikle elektrik tarafındaki bir değişiklikten sonra ortaya çıkar: pano yenilenmesi, kablo ya da kontaktör değişimi veya şebekede yapılan bir çalışma faz sırasını değiştirebilir.
- Kontrol: motor kuyuda olduğu için dönüş yönü gözle görülmez. Yetkin bir elektrikçi iki fazın yerini değiştirip pompayı iki yönde de kısa süre çalıştırır ve çıkıştaki debi ile basıncı karşılaştırır. Daha çok su veren yön doğru yöndür.
- Önlem: faz sırası rölesi, faz sırası değiştiğinde pompanın çalışmasını engeller.
- Monofaze pompalarda dönüş yönü motorun yapısıyla belirlenir, faz sırası sorunu yoktur. Bu pompalarda kondansatör (çoğu modelde yüzeydeki kumanda kutusunda bulunur) arızalanırsa pompa hiç kalkmaz.
Kuyudaki su seviyesi pompaya yetiyor mu?
Kuyuda iki seviye vardır. Statik seviye, pompa dururken suyun durduğu yüksekliktir. Dinamik seviye ise pompa çalışırken inen seviyedir. Pompa ne kadar çok su çekerse ve kuyu suyu ne kadar yavaş beslerse dinamik seviye o kadar aşağı iner. Yaz aylarında yeraltı suyu çekildiğinde ve aynı bölgedeki kuyular birlikte çalıştığında bu seviye pompanın emiş ağzına kadar inebilir.
İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı'nın Ocak 2026'da aktardığına göre ilde toplam su kullanımının yaklaşık %70'i tarımsal sulamaya gidiyor. Sulama sezonunda aynı yeraltı suyundan çok sayıda kuyu birlikte çeker; dinamik seviyenin yazın kışa göre daha aşağı inmesi bu yüzden olağandır.
- Belirti: pompa ilk dakikalarda iyi basar, sonra su azalır, havalı ve kesik gelir; bir süre dinlenince yeniden basar.
- Kontrol: kuyuda seviye ölçüm borusu varsa seviye ölçerle (ucu suya değince ses ya da ışık veren şerit metre) seviye hem pompa dururken hem çalışırken ölçülür.
- Çözüm: pompayı daha derine indirmek (kablo kesitini yeniden hesaplayarak), çıkıştaki vanayla debiyi kısmak ya da kuyuyu temizletmek.
Bu durumda pompa kuru çalışmaya çok yakındır ve motor soğutmasız kalabilir. Kuru çalışmanın sargıya etkisi dalgıç pompa neden yanar yazısında anlatılıyor.
Pompa ve boru tarafındaki nedenler
Emiş süzgecinin tıkanması
Motor ile pompa arasındaki emiş ağzında bir süzgeç bulunur. Kum, çamur, kireç ve bazı kuyularda demir ya da mangan birikintisi bu süzgeci zamanla kapatır. Pompa yeterince su alamaz ve debi düşer.
- Belirti: debi kademeli olarak azalır, motor akımı normalden düşük olabilir.
Çark ve difüzör aşınması
Kum taşıyan suda çarklar ve difüzörler aşınır, aralarındaki boşluk büyür ve su kademenin içinde geri kaçar. Pompa döner ama eski basıncı kuramaz. Yüksek basma yüksekliği isteyen bir kuyuda bu, suyun tamamen kesilmesi anlamına gelebilir.
- Belirti: aylar ya da sezonlar içinde yavaş yavaş azalan su, suyla gelen kum, normal ya da düşük motor akımı.
- Kontrol: çıkıştaki manometrenin gösterdiği basınç pompa eğrisiyle karşılaştırılır. 1 bar yaklaşık 10 metre su sütununa karşılık gelir; bu değer dinamik seviyenin derinliğiyle toplandığında pompanın gerçekte kaç metre bastığı bulunur.
Boru kaçağı
Kuyu içindeki basma borusunun bir ekinde delik ya da kaçak varsa pompanın bastığı suyun bir kısmı kuyuya geri döner. Galvaniz borular korozyonla delinebilir, plastik borular ek yerlerinden kaçırabilir.
- Belirti: pompa çalışır, akım normaldir ama yüzeye gelen su azdır; kuyu ağzından içeri dökülen su sesi duyulabilir.
Çek valf arızası
Pompanın üstündeki çek valf (suyun geri akmasını önleyen valf) iki şekilde arıza verir:
- Kapalı konumda takılırsa pompa çalışır ama su hiç gelmez.
- Kaçırırsa pompa durunca boru kuyuya boşalır; her kalkışta önce borunun dolması gerekir ve su geç gelir. Geri akan su pompayı ters yönde döndürebilir; bu sırada yeniden çalıştırılan pompa ve motor zarar görebilir.
Gerilim düşüklüğü ve yanlış pompa seçimi
Düşük gerilimde asenkron motorun kayması (rotorun döner alanın gerisinde kalması) artar ve devri bir miktar düşer. Dalgıç pompa da bir santrifüj pompadır ve basma yüksekliği devrin karesiyle değişir; bu yüzden küçük bir devir kaybı bile basıncı belirgin şekilde azaltır. Yüksek basma isteyen kuyuda bu, suyun yüzeye ulaşmaması demektir. Gerilim pompa çalışırken pano çıkışında ölçülmelidir; uzun ve ince kablo tek başına bu sonucu doğurabilir.
Yanlış seçilmiş pompa da su çekmez. Pompanın basabileceği yükseklik; dinamik seviyenin derinliği, kuyu ağzından depoya ya da tarlaya kadar olan yükseklik farkı, boru ve dirsek kayıpları ile sulama sisteminin istediği çıkış basıncının toplamından az olmamalıdır. Pompa daha derine indirildiyse, boru hattı uzatıldıysa ya da damla sulamaya geçildiyse eski pompa artık yetmiyor olabilir.
Belirtiye göre kontrol sırası
Pompa çalışıyor, hiç su gelmiyor
- Kuyudaki su seviyesi, kapalı konumda takılmış çek valf, kopmuş ya da ekinden ayrılmış boru, ters dönüş.
Su geliyor ama az
- Ters dönüş, tıkalı süzgeç, aşınmış kademe, boru kaçağı, düşük gerilim, yetersiz pompa.
Su önce iyi geliyor, sonra azalıyor ya da kesiliyor
- Dinamik seviyenin emişe inmesi. Kuru çalışma riski vardır; pompayı durdurun ve seviye kontrol edilmeden yeniden çalıştırmayın.
Pompa kalkmıyor, uğulduyor ya da termik atıyor
- Bu belirti motora işaret eder: faz kaybı, monofaze pompada kondansatör arızası, kumla sıkışmış pompa ya da sargı arızası.
Ne zaman motor sargısından şüphelenmeli?
- Motor hiç dönmüyor, uğulduyor; sigorta ya da termik atıyor.
- Üç fazın akımları belirgin farklı ve kablo uçlarının yeri sırayla değiştirildiğinde yüksek akım hep motor kablosunun aynı ucunu izliyor; bu durumda sorun motorda ya da kablosundadır. Yüksek akım şebekenin aynı fazında kalıyorsa sorun beslemededir.
- İzolasyon direnci (megger) ölçümü düşük çıkıyor ya da kaçak akım rölesi atıyor.
- Sargı dirençleri fazlar arasında farklı.
- Motor etiket akımının üstünde akım çekerken pompa az basıyor. Bu, sargıda sarım arası kısa devreye işaret edebilir; kumla sıkışmaya başlamış kademe de aynı belirtiyi verir.
İzolasyon ölçümü kuyudayken kablo ile birlikte yapılır. Değer düşük çıkarsa arızanın kabloda mı, ekte mi yoksa motorda mı olduğu, pompa çıkarıldığında her biri ayrı ölçülerek bulunur. Ölçümün nasıl yorumlandığını megger izolasyon direnci testi yazısında bulabilirsiniz.
Ne yapmalı?
- Pompa kesik ya da havalı su veriyorsa durdurun; kuru çalışma kısa sürede sargıya zarar verir.
- Son dönemdeki değişiklikleri hatırlayın: pano, kablo, boru, pompa derinliği, sulama sistemi.
- Çıkışta manometre yoksa taktırın; basıncı ve debiyi not etmek teşhisi kısaltır.
- Gerilim, akım, faz sırası ve izolasyon ölçümleri enerjili pano içinde yapılır; bunları yetkin bir elektrikçiye bırakın. Kuyu başında ıslak zeminde pano açmayın, kuyu ağzında çalışmadan önce enerjiyi panodan kesin.
Pompa kuyudan çıkarıldıysa ve motorun ya da kademelerin elden geçmesi gerekiyorsa dalgıç pompa sarımı ve tamiri sayfasında bu işin kapsamını görebilir, etiket fotoğrafıyla teklif formu üzerinden bize ulaşabilirsiniz. Tamir mi değişim mi kararı için dalgıç pompa tamir edilir mi yazısına bakın.